ROZDZIAŁ PIĄTY PMŻ


WSTĘP

SOCJOLOGIA XXI WIEKU

Ontologia wspólnot człowieczych


0.0.0. ROZWAŻANIA WPROWADZAJĄCO UZSADNIJACE RWU


Socjologia a Prawda

Pojęciem prawdy w socjologii zajmuje się socjologia wiedzy oraz konstruktywizm społeczny.


Socjologia wiedzy zakłada, że istnieje pewna obiektywna rzeczywistość inaczej nazywana prawdą uniwersalną, która jest trudno poznawalna z uwagi na społeczne uwarunkowania.


Najbardziej wpływowymi osobami, które zważyły na losy socjologii wiedzy to Max Scheler (1874-1928) - niemiecki filozof oraz przedstawiciel fenomenologii, który stworzył samą  nazwę oraz  Karl Mannheim (1893-1947) - węgierski socjolog, który był autorem najbardziej znanej książki z zakresu socjologii wiedzy pt. Socjologia wiedzy


Należy jednak wskazać również na Max'a Webera, który był chyba najbardziej  wpływowym autorem nielicznych rozstrzygnięć proponowanych w obrębie tej dyscypliny przed jej rozpowszechnieniem. Uważał on, że prawdziwość jest identyfikowana ze skutecznością działań ludzkich. W kwestii kryterium prawdy stał na stanowisku, że kryterium prawdy jest praktyka, ponieważ poznanie rzeczywistości (prawdy) jest nieodłączne od tworzenia jej w procesie praktyki.


Konstruktywizm społeczny nazywany inaczej nieklasyczną socjologią wiedzy został spopularyzowany przez Petera Bergera (1929-2017) - amerykańskiego socjologa i Thomasa Luckmanna (1927-2016) - niemieckiego socjologa, w ich dziele  The Social Contruction of Reality: A Treatise in the Sociology of Knowledge (Społeczne tworzenie rzeczywistości). 


Nurt ten kwestionuje istnienie obiektywnej i uniwersalnej oraz zewnętrznej wobec badacza prawdy (rzeczywistości). Zakłada on, że obiektywna rzeczywistość jest tak naprawdę skonstruowana społecznie, ponieważ świat postrzegany jest zawsze subiektywnie. Przedstawiciele tego nurtu wskazują, że zagadnienie prawdy możemy rozpatrywać jedynie metafizycznie czyli światopoglądowo, ponieważ prawda rozpoznawana naukowo nie istnieje.


Socjologia a Dobro

Pojęciem dobra w socjologii zajmuje się subdyscyplina - socjologia moralności. Przedmiotem jej jest moralność, która rozumiana jest jako zjawisko społeczne oraz jest badana przy użyciu metod i technik, które stosuje się w socjologii.


W Polsce bardzo duży wpływ na powstanie i rozwój socjologii moralności miała Maria Ossowska (1896-1974), która była etykiem, teoretykiem oraz socjologiem moralności. Prekursorem tej subdyscypliny w Polsce był Leon Petrażycki (1867-1931) - filozof, prawnik, etyk, socjolog prawa i logik, który działał w Rosji.


Socjologia moralności interesuje się intencjonalność, według której, w człowieku istnieje wewnętrzne, ontyczne (bytowe) dążenie do dobra, moralne lecz nie emocjonalne wewnętrzne napięcie.


Według moralności dobro jest to poprawność zachowań i czynów człowieka (zgodność z normami moralnymi).


Socjologia a Piękno

Socjologowie zajmujący się pięknem stworzyli subdyscyplinę jaką jest socjologia estetyki. Jednakże ich podejście do piękna jest całkiem odmienne od postrzegania piękna przez filozofów. Najlepiej widać to w dziele Pierre'a Bourdieu dotyczącej koncepcji smaku. Socjologia estetyki  wyodrębniła się, aby przeciwstawić się Kantowskiej koncepcji piękna bezinteresownego. Socjologowie wskazują na zmienność kanonów piękna i ich społeczne pochodzenie. Socjologowie zajmowali się badaniem piękna wyłącznie, gdy potrafili wykazać jego związek z nierównościami, strukturą społeczną czy przemocą symboliczną.


Socjologowie termin piękno często zastępowali takimi pojęciami jak moda, sztuka, smak oraz atrakcyjność fizyczna.


Pierre Bourdieu (1930-2002) - francuski socjolog, antropolog i filozof. Wskazywał on, że piękno to jest coś co nas pociąga, co nam się podoba. Uważał, że piękno to społeczna iluzja, wytwór socjalizacji i wyrafinowanej polityki smaku.


W socjologii występują trzy odmienne koncepcje rozumienia piękna.


Pierwsza koncepcja postrzega piękno jako blask. Jej twórcą był Theorstain Veblen (1857-1929) - amerykański ekonomista i socjolog pochodzenia norweskiego. Wyróżnia on dwie klasy ludzi próżniaczą i pracującą. Według niego piękno jest „nierówno dystrybuowane, ponieważ jest pochodną pozycji ekonomicznej"[B. Dowgiałło, Piękno według socjologów: Socjologia estetyki i estetyka życia społecznego, [w:] Estetyka i Krytyka 28 (1/2013), s. 47]. Uważał, że domeną klasy próżniaczej są rzeczy piękne oraz piękny (elegancki) wygląd.


Veblen wskazuje, że reguły modnego stylu wyznaczały trzy zasady:

  • zasada ostentacyjnej konsumpcji, która polega na przekonaniu, iż styl życia klasy wyższej musi być kosztowny;

  • zasada ostentacyjnego marnotrawstwa, która polega na posiadaniu bardzo dużej ilości rzeczy, które są przedwcześnie wyrzucane (np. ubiór, który zakładany jest tylko raz);

  • zasady ostentacyjnego próżniactwa, która polega na pokazywaniu przez swój strój/wygląd dystansu do wykonywania pracy fizycznej oraz miał być to również dowód posiadania dużej ilości wolnego czasu.


Veblen uważał, że gdy moda opada w „dół hierarchii społecznej traciła swój blask" [B. Dowgiałło, Piękno według socjologów: Socjologia estetyki i estetyka życia społecznego, [w:] Estetyka i Krytyka 28 (1/2013), s. 48], ponieważ ulega różnym nieuniknionym modyfikacjom. Jego koncepcja opiera się przede wszystkim na społecznej iluzji, która wynosi rzeczy widoczne(ostentacyjne) do rangi pięknych. W socjologii blask rozumiany jest jako prestiż „czyli mieszanina wysokiego statusu i społecznego poważania oraz symbole tego statusu" [B. Dowgiałło, Piękno według socjologów: Socjologia estetyki i estetyka życia społecznego, [w:] Estetyka i Krytyka 28 (1/2013), s. 49].


Drugą koncepcją socjologiczną jest piękno jako zgodność z celem. Jej autorem jest Herbert Blumer (1900-1987) - amerykański socjolog. Według niego piękno jest „społecznie uzgadniane i ma charakter kontekstualny" [B. Dowgiałło, Piękno według socjologów: Socjologia estetyki i estetyka życia społecznego, [w:] Estetyka i Krytyka 28 (1/2013), s. 50]. Uważał on, że piękno wynika ze społecznych negocjacji oraz selekcji zbiorowej, która jest oparta na m.in. interpretacji znaczenia określonego stylu. Jest to rodzaj piękna subiektywnego.


Koncepcja ta powstała w latach 60-tych XX w. w związku z obserwacją przez Blumera |w Paryżu targów mody haute couture, gdzie zauważył, że selekcjonerzy w związku z tym, że przebywają w tym samym środowisku, oglądają podobną telewizję, obserwują dane wydarzenia to przekłada się na postrzeganie przez nich mody i wybierają oni wtedy tylko modele konkretnego typu. W przeciwieństwie do Veblena, Blumer uważał, że moda przenika z wyższych do niższych klas, dlatego że się podoba, a nie dlatego, aby się upodobnić do wyższych sfer.


Trzecia koncepcja postrzega piękno jako harmonię. Jest ona oparta na koncepcji mody Georga Simmla (1858-1918) - niemieckiego filozofa, socjologa i teoretyka kultury. Uważał on, że „moda, a zatem socjologicznie ujmowane piękno, to nie tylko obiekt, ale przede wszystkim wzajemne oddziaływanie oparte na harmonii przeciwieństw, jakimi są odróżnianie i upodabnianie" [B. Dowgiałło, Piękno według socjologów: Socjologia estetyki i estetyka życia społecznego, [w:] Estetyka i Krytyka 28 (1/2013), s. 54]. Według niego socjologia jest nauką estetyczną, ponieważ poszukuje „konfiguracji i układów, które trzeba wydobyć ze strumienia życia".


Simml wyróżnia dwa rodzaje poznania:

  • poznanie racjonalne (np. krzew);

  • poznanie zmysłowe (np. zapach krzewu).

Georg Simmel łącznie z kategorią towarzyskości (zabawowa forma uspołecznienia), określił następny, socjologiczny wymiar piękna jakim jest piękno życia społecznego.


Socjologia a poznanie


„Socjologiczna teoria poznania" sformułowanie to po raz pierwszy pojawiło się w 1902 r. w  Elementarnych formach życia religijnego Èmile Durkheima (1858-1917), jednakże problemy dotyczące uwarunkowań poznania pojawiły się już wcześniej w pracy Durkheima w Zasadach metody socjologicznej.


Jego teoria poznania powstała w związku z jego zainteresowaniem moralnymi problemami. Uważał on, że aby problemy moralne i poznawcze rozstrzygnąć trzeba się oprzeć na koncepcji społeczeństwa. Według niego społeczeństwo rządzi się swoimi prawami i nie da się go wyjaśnić badając jednostki. W swoich analizach wykazał, że nie da się wyjaśnić ludzkiej aktywności poznawczej bez pojęcia jakim jest społeczeństwo.


Durkheima chciał wiedzieć jak dokonuje się poznanie, nie interesował się jakie są jego źródła czy uwarunkowania. Jego pojmowanie poznania kwestionuje socjologię wiedzy oraz klasyczną epistemologię. Popierał on stanowisko innych zwolenników teorii poznania, którzy uważali, że jest ona „punktem wyjścia do badania wartości wszelkich efektów poznawczych człowieka"[J. Niżnik, Socjologia wiedzy, Wydawnictwo Książka i Wiedza, Warszawa 1989, s. 42]. Jednakże jego teoria obejmuje o wiele więcej. Uważał on, że warunkiem całej wiedzy o człowieku jest udzielenie odpowiedzi na pytanie jak poznaje człowiek.


Durkheim twierdził, że poznanie jest „nieuchronnie zapośredniczone przez idee, które z kolei są produktem społeczeństwa, a nie jednostek" [J. Niżnik, Socjologia wiedzy, Wydawnictwo Książka i Wiedza, Warszawa 1989, s. 43].


Durkheim wraz z Marcelem Maussem (1872-1950) - francuskim antropologiem i socjologiem we wspólnej pracy O niektórych pierwotnych formach klasyfikacji spostrzegli, że „ludzka działalność poznawcza nie jest całkowicie wolna od związków pozaintelektualnych" [J. Niżnik, Socjologia wiedzy, Wydawnictwo Książka i Wiedza, Warszawa 1989, s. 44], ponieważ z działalnością tą jest związane życie emocjonalne człowieka czyli uczucia.  Zauważyli oni, że sfera emocjonalna człowieka w tej działalności mogą w dużym stopniu objaśniać „mechanizm zależności efektów poznania od jego społecznego kontekstu" [J. Niżnik, Socjologia wiedzy, Wydawnictwo Książka i Wiedza, Warszawa 1989, s. 44].


Należy podkreślić, iż socjologiczna teoria poznania jest silną tezą wielu dyscyplin współczesnych, a nie jedynie historycznym faktem.

NASTĘPNA STRONA -->

<-- POPRZEDNIA STRONA

<-- SPIS TREŚCI