ROZDZIAŁ DRUGI PWŻ


MĄDROŚĆ POGLĄDÓW O ŚWIECIE (MPŚ)


0. Wprowadzenie (WWD)

1. Litosfera (LTS)

2. Hydrosfera (HDS)

3. Atmosfera (ATS)

4. Rośliny (ROS)

5. Zwierzęta (ZWR)

6. Człowiek (CZK)

7. Informacja (INF)

8. Energia (ENG)

9. Załączniki (ZAŁ)


0. WPROWADZENIE


Ontologia świata naturalnego - Rytm życia - Prawda XXI wieku o świecie.


0.0. Wprowadzenie ogólne. Sens poglądów o świecie. Wiedza XXI wieku o świecie.

Niniejsze wprowadzenie ogólne opracowaliśmy jako wykład aktualnej mądrości poglądów o świecie. Rozpoczynamy od przeglądu dziejów Ziemi, a następnie przechodzimy do starożytnej Grecji - do pojęcie arché, zasady świata. Kluczem naszych rozważań będzie starożytne rozróżnienie na litosferę, hydrosferę, atmosferę i biosferę, w której zwrócimy szczególną uwagę na rośliny, zwierzęta i człowieka. Na istotę ludzką spojrzymy przede wszystkim z punktu widzenia przyrody.


0.1. Litosfera - dzieje Ziemi. Litosfera to skalna powłoka Ziemi. Szacuje się, że Wszechświat powstał mniej więcej 20 mld lat temu. Słońce zostało ukształtowane około 5 mld lat temu, zaś wiek Ziemi określa się na 4,6 mld lat. Dzieje Ziemi dzielą się na cztery ery: proterozoik (od około 2,5 mld do 542 mln lat temu), paleozoik (od 541 do 251 milionów lat temu), mezozoik (od 250 do 66 milionów lat temu) i kenozoik (od 66 milionów lat temu do dziś). W trzeciorzędzie wyróżniamy następujące epoki: paleocen, eocen, oligocen, miocen, pliocen. W czwartorzędzie zaś plejstocen i holocen - to właśnie w czwartorzędzie pojawił się człowiek.


0.2. Arché. Starożytni Grecy poszukiwali początku, zasady świata. Uznawali za arché to z czego świat się wywodzi, bez czego nie mógłby istnieć. Za arche były uznawane woda (Tales), powietrze (Anaksymenes), ziemia (Ksenofanes), ogień (Heraklit). Empedokles uznał za arché cztery pierwiastki: wodę, ziemię, ogień i powietrze.


0.3. Hydrosfera to całość wód, a więc oceany, rzeki, morza, wody podziemne, lodowce, para wodna w powietrzu. Prawie trzy czwarte powierzchni Ziemi zajmuje woda. Woda zamarznięta tworzy pokrywy lodowe na biegunie północnym i południowym. Istnieją również szczyty górskie, które nieustannie pokryte są śniegiem. Chmury, które składają się z pary wodnej przynoszą opady. Dzięki deszczom zaś płyną wody i rozwija się życie roślin i zwierząt. Życie na Ziemi bez wody nie mogłoby istnieć.


0.4. Atmosfera to mieszanina gazów otaczających Ziemię, czyli azot, tlen, argon oraz bardzo niewiele dwutlenku węgla. Tę mieszaninę nazywamy powietrzem, którym oddychamy. Chociaż go nie widzimy, możemy poczuć jego ruch podczas podmuchu wiatru. W powietrzu znajduje się również para wodna, pyłki kwiatów, bakterie, nasiona, kurz oraz substancje zanieczyszczające.


0.5. Biosfera to sfera życia na Ziemi, w której szczególne miejsce zajmują rośliny (flora), zwierzęta (fauna) i człowiek.


0.6. Rośliny (flora). Królestwo roślin dzieli się na gromady (okrytonasienne, nagonasienne, paprocie itp.), klasy (dwuliścienne, jednoliścienne) oraz gatunki. Rośliny jako jedyne same wytwarzają dla siebie pokarm używając wody, dwutlenku węgla wraz z energią słońca. Ten proces fotosyntezy uwalnia do atmosfery tlen potrzebny innym organizmom do oddychania. Rośliny są pokarmem zwierząt roślinożernych, a pośrednio także zwierząt drapieżnych. Bez roślin nie byłoby możliwe podtrzymywanie życia na Ziemi.


0.7. Zwierzęta (fauna). Królestwo zwierząt dzieli się na typy (strunowce, w tym kręgowce; stawonogi, pierścienice itp.), gromady (ryby, płazy, gady, ptaki, ssaki, skorupiaki, pajęczaki itp.), rzędy (naczelne, torbacze, drapieżne itp.) i gatunki. Zwierzęta to organizmy żywe, które odżywiają się poprzez zjadanie innych organizmów żywych (roślin i zwierząt).


0.8. Człowiek. Człowiek jest częścią życia na Ziemi. Ciało człowieka podobnie jak innych organizmów jest zbudowane z komórek. Człowieka dotyczą także procesy oddychania czy jedzenia, podobnie jak innych organizmów. Człowiek jest ssakiem, w którym przetrwały atawizmy (łac. atavus - przodek). Polegają one na wystąpieniu u danego organizmu nietypowych dla niego cech lub zachowań charakterystycznych dla jego dawnych przodków.


1. LITOSFERA - ZIEMIA


1.0. Ziemia to jedna z planet Układu Słonecznego. Powstanie życia na Ziemi umożliwiła atmosfera zawierająca tlen. Ziemia okrąża Słońce po wielkiej orbicie w ciągu całego roku. Poza tym obraca się także wokół własnej osi - ten obrót zajmuje jej 24 godziny. W rezultacie tego obrotu powstaje naprzemiennie dzień i noc. Podczas dnia jedna półkula jest oświetlona przez Słońce, a podczas nocy ta półkula pozostaje w cieniu.


1.1. Ziemia a kosmos. Ziemia jest małą planetą, gdy porównamy ją z częścią innych planet Układu Słonecznego. Mniejsze od ziemi są Merkury, Wenus, Mars i Pluton, natomiast Saturn i Jowisz są ogromnymi planetami, setki razy większymi od ziemi. Słonce jest milion razy większe od Ziemi.


1.2. Wnętrze Ziemi. Naukowcy nie potrafią dokładnie stwierdzić jak wygląda wnętrze Ziemi. W ramach pewnej umowy Ziemia została podzielona na trzy warstwy, inaczej zwane sferami: jądro, płaszcz i skorupę ziemską. Ludzie żyją na zewnętrznej stronie Ziemi, pokrytej skałami i po części wodą, a więc na skorupie ziemskiej (litosferze). W środku Ziemia jest bardzo gorąca, poniżej 70 km w głąb skały występują w stanie ciekłym. Dlatego w trakcie wybuchów wulkanicznych gorąca magma (lawa) wypływa na powierzchnię Ziemi. Gdy zastygnie tworzą się skały magmowe. Płaszcz to wewnętrzna warstwa Ziemi, która składa się z gorącego materiału skalnego wraz z dodatkiem metali. Jądro Ziemi (barysfera) jest prawdopodobnie utworzone ze stopu niklu, żelaza i prawdopodobnie także krzemu. Skorupa ziemska jest bardzo cienka, nie przekracza 30 km. Płaszcz ma około 2900 km głębokości. Jądro zewnętrzne (ciekłe) sięga do 5165 km, natomiast jądro wewnętrzne stałe jest oddalone od nas o 6385 km.


1.3. Dzieje Ziemi. Szacuje się, że Wszechświat powstał około 20 mld lat temu. Nie dowiemy się ze wszystkimi szczegółami jak to się stało. Obecnie w nauce popularna jest teoria „wielkiego wybuchu". Według niej w trakcie wielkiej eksplozji gazy i cząsteczki ciał zostały z ogromną siłą rozproszone w różnych kierunkach. Z tej pełnej energii masy powstawały systemy słoneczne i galaktyki, natomiast Słońce zostało ukształtowane 5 mld lat temu. Ocenia się, że wiek Ziemi wynosi 4,6 mld lat. Gdy Ziemia zaczynała istnieć była według naukowców kulą stopionej skały, której temperatura wynosiła 4000°C. Gdy upłynęły miliony lat, Ziemia ostygła, a na jej powierzchni została ukształtowana skorupa ziemska. Początkowo była niezwykle cienka i nadal bardzo gorąca, dlatego nie utworzyło się na niej życie. Jednak wówczas skały przeszły ze stanu ciekłego w stały, a ich temperatura wahała się pomiędzy 800°C a 1500°C. Prawdopodobnie Ziemia początkowo nie miała atmosfery, podobnie jak inne planety. Jednakże dzięki gazom, wydobywającym się z wulkanów, mogła zostać ukształtowana atmosfera. Na początku nie zawierała tlenu. Z tego powodu 3,5 mld lat temu powstały pierwsze organizmy beztlenowe. Tlen znalazł się na Ziemi później - jego źródłem były przede wszystkim rośliny.


1.4. Ziemia dawniej. Naukowcy są pewni, że dawniej Ziemia wyglądała zupełnie inaczej niż obecnie. Przykładowo 200 mln lat temu na Ziemi nie było Oceanu Atlantyckiego. Europa, Ameryka Północna i część Azji stanowiły jeden kontynent - Laurazję. Drugi kontynent, który nazywamy Gondwaną, tworzyły Półwysep Indyjski, Afryka, Ameryka Południowa, Australia
i Antarktyda.


1.5. Dryfowanie kontynentów potwierdza fakt, że linie brzegowe kontynentów doskonale do siebie pasują. Najlepiej widać to na przykładzie Afryki i Ameryki Południowej. Afryka powoli przesuwa się na wschód, natomiast Ameryka Południowa na zachód. Szybkość dryfowania określa się na odległość od 1 do 10 cm rocznie. Naukowcy szacują, że w przyszłości układ kontynentów może się zmienić. Ameryka Północna może zbliżyć się do Syberii, Afryka może przesunąć się na północ i zamknąć Morze Śródziemne, zaś Kalifornia, która leży na płycie Pacyfiku, może oddzielić się od Ameryki Północnej.


1.6. Liczby związane z Ziemią.


Powierzchnia Ziemi  - 510 mln km²,

Powierzchnia lądów  - 149 mln km² (29%),

Powierzchnia mórz i oceanów - 361 mln km² (71%),

Objętość Ziemi  - 1 083 230 mln km³,

Masa Ziemi  - 5976 trylionów ton,

Najwyższy szczyt Ziemi  - Mount Everest (8848 m n.p.m.),

Najgłębsze znane miejsce  - Rów Mariański (11 035 m p.p.m.),

Wiek Ziemi  - 4, 6 mld lat.


Ziemia ostygła do 100°C i wystąpiły pierwsze opady 4,3 mld lat temu. Temperatura wewnątrz Ziemi wynosi 8000°C. Ciśnienie wywierane na skorupę ziemską wynosi 3,5 mln atmosfer.


NASTĘPNA STRONA -->

<-- POPRZEDNIA STRONA

<-- SPIS TREŚCI